Σάββατο, 23 Σεπτεμβρίου 2017

Οι Μαυριτανοί Εξερευνούν τον Ατλαντικό Ωκεανό


   Σχεδόν τριάντα χρόνια μετά τον θάνατο του Μωάμεθ ο οποίος είχε καταφέρει να ενώσει τους λαούς της Αραβικής Χερσονήσου υπό ένα θρησκευτικό δόγμα, το 661 μ.Χ, ιδρύεται με έδρα την Δαμασκό, το Χαλιφάτο των Ομαγιαδών. Το Χαλιφάτο, μέχρι και το 699, είχε εξαπλωθεί στην Βόρεια Αφρική, μέχρι και την περιοχή του σημερινού Μαρόκου εξισλαμίζοντας τους βερβερικούς πληθυσμούς της περιοχής. Οι Βέρβεροι που ζούσαν στις Αφρικανικές ακτές της Θάλασσας του Αλμποράν (σημερινό Μαρόκο και Δυτική Αλγερία), ήταν γνωστοί κατά την αρχαιότητα ως “Μαυρούσιοι". Δανειζόμενος την παράγωγη λέξη της αρχαίας ελληνικής ονομασίας, ο Στράβων τους αναφέρει για πρώτη φορά ως “Mauri”. Έτσι, οι αυτόχθονες της περιοχής, έμειναν γνωστοί στην Ιστορία ως Μαυριτανοί (Το κράτος της σημερινής Μαυριτανίας που βρίσκεται νοτιότερα, προέκυψε πολύ αργότερα). Το 711, οι Μαυριτανοί περνούν μέσω του Πορθμού του Γιβραλτάρ στην Ιβηρική Χερσόνησο και κατακτούν το μεγαλύτερο κομμάτι της, μετατρέποντας την σε χαλιφάτο. Εκεί, παρέμειναν για περισσότερο από εφτά αιώνες, μέχρι τις 2 Ιανουαρίου του 1492, όταν στο πλαίσιο της Ανακατάληψης, εκτοπίστηκαν οριστικά από τους Χριστιανούς. Κατά την περίοδο αυτή, υπήρξαν κάποιοι Μαυριτανοί θαλασσοπόροι που έπλευσαν προς τον άγνωστο Ατλαντικό Ωκεανό. 

   Ο Άραβας ιστορικός και γεωγράφος Αλ Μασουντί, γνωστός και ως ο Ηρόδοτος των Αράβων, μας αναφέρει την ιστορία ενός Ανδαλουσιανού Μαυριτανού θαλασσοπόρου, του Χασχάς Ιμπν Σαέντ Ιμπν Ασουαντ. Ο Ιμπν Ασουάντ, με μια ομάδα ανδρών, έπλευσε το 889 από ένα λιμάνι της Ανδαλουσίας το οποίο τότε ονομαζόταν Ντέλμπα, προς την Θάλασσα των Ομιχλών όπως είχαν ονομάσει οι Μουσουλμάνοι τον Ατλαντικό Ωκεανό. Όταν επέστρεψε πίσω, το πλοίο του ήταν φορτωμένο με θησαυρούς, χωρίς να όμως να αναφέρεται ούτε το χρονικό διάστημα του ταξιδιού αλλά ούτε κάποια περιγραφή της άγνωστης χώρας που έφτασε (αν έφτασε). Το γεγονός αυτό, θα μπορούσε από μόνο του να είναι μία υπόνοια για μια προκολομβιανή άφιξη των Μαυριτανών. Αν και δεν υπάρχουν περισσότερα στοιχεία για αυτό το ταξίδι, υπάρχει κάτι κοινό με το πρώτο ταξίδι του Κολόμβου το 1492. Το λιμάνι αναχώρησης. Το λιμάνι που κατά την Μαυριτανική παρουσία στην Ιβηρική ονομαζόταν ως Ντέλμπα, είναι το Πάλος δε λα Φροντέρα από το οποίο ο Κολόμβος απέπλευσε για το πρώτο του ταξίδι προς τον Ατλαντικό. Θα μπορούσε κάποιος να υποθέσει πως η επιλογή του Κολόμβου να αποπλεύσει από εκεί, μόνο τυχαία δεν ήταν. Πράγματι, δεν ήταν τυχαία. Όχι όμως για τον λόγο που πολλοί θα φανταζόμασταν, όπως πως ο Κολόμβος γνώριζε από τους Μαυριτανούς για την Αμερική κλπ. Στο Παλος, υπήρχε ένα από τα δύο πιο σημαντικά ναυπηγεία της Δυτικής Ανδαλουσίας όπου ήταν και η καταλληλότερη περιοχή για να ξεκινήσει μια εξερεύνηση προς τον Ατλαντικό (το άλλο βρισκόταν στο νοτιότερο λιμάνι της Σάντα Μαρία). Ο λόγος που επιλέχθηκε το Πάλος, ήταν επειδή μπορούσε να συμβάλει με δύο πλοία στην αποστολή (Το Νινιά και το Πίντα).  

   Δέκα χρόνια αργότερα, το 999, έχει καταγραφεί το ταξίδι ενός ακόμη Μαυριτανού από την Γρανάδα, που έπλευσε προς τον άγνωστο Ατλαντικό Ωκεανό. Ο Ιμπν Φαρούχ, γνωρίζοντας από αναφορές για τα θρυλικά Νησιά των Μακάρων πίστεψε πως νοτιότερα της Οροσειράς του Άτλαντα η οποία βρίσκεται στο σημερινό Μαρόκο, υπήρχαν έφορες χώρες με ήπιο κλίμα. Με σκοπό να τις ανακαλύψει, απέπλευσε από τις ακτές τις Ανδαλουσίας έχοντας μαζί του 130 άνδρες, κατευθυνόμενος νοτιοδυτικά προς τον Ατλαντικό Ωκεανό μέχρι που έφτασε στο νησί Γκραν Κανάρια των Καναρίων Νήσων, τον Φεβρουάριο του 999. Στο νησί που τότε ήταν καλυμμένο από πυκνά δάση, βρήκε τους ιθαγενείς Γκουάντσε με τους οποίους σύναψε φιλικές σχέσεις αφού δεν είχε πρόθεση (ίσως και την ικανότητα) να τους υποτάξει. Στην συνέχεια, έπλευσε δυτικά ανακαλύπτοντας και τα υπόλοιπα νησιά του Αρχιπελάγους των Καναρίων, εξερευνώντας κάποια από αυτά και έπειτα επέστρεψε προς την Ισπανία για να αναφέρει στον Χαλίφη τα εδάφη που ανακάλυψε, όπου και έφτασε τον Μάιο του ιδίου έτους. Για την ιστορία αυτή, όπως και σε εκείνη του Ιμπν Ασουάντ, οι αναφορές είναι λίγες. Η μόνη διαφορά είναι πως στην περίπτωση του Ιμπν Φαρούχ, οι αναφορές για το μέχρι που έφτασε, είναι πιο συγκεκριμένες ώστε να αποκλειστεί κάθε θεωρία για πιθανή άφιξη του στην Αμερική, αφού και το χρονικό διάστημα του ταξιδιού δεν επαρκούσε εκείνη την εποχή για ένα τέτοιο ταξίδι. 

    Ο σπουδαίος Άραβας γεωγράφος του 12ου αιώνα Αλ Ιντρίσι, μας μεταφέρει τις δικές του ενδιαφέρουσες αναφορές. Μία αναφορά του γίνεται στο όνομα ενός ναυάρχου της εποχής τού, του Αχμέντ Ιμπν Ουμάρ, ο οποίος διατάχθηκε από τον Βασιλιά Αλί Ιμπν Γιουσούφ της Δυναστείας των Αλοραβίδων (Αυτοκρατορίας που ιδρύθηκε μετά την διάσπαση του Χαλιφάτου των Ομαγιαδών και συμπεριλάμβανε το σημερινό Μαρόκο και την Ανδαλουσία), να επιτεθεί σε ένα συγκεκριμένο νησί στον Ατλαντικό Ωκεανό. Ο Αχμέντ Ιμπν Ουμάρ όμως, πέθανε πριν την επίθεση η οποία καθώς φαίνεται δεν έγινε ποτέ όπως ποτέ δεν μάθαμε ποιο ήταν αυτό το νησί. Το πιθανότερο είναι να ήταν κάποιο από τα Κανάρια Νησιά. Σε μια άλλη του αναφορά, ο Αλ Ιντρίσι, μας περιγράφει τον Ατλαντικό Ωκεανό ως εξής: “Πέρα από αυτόν τον ωκεανό, δεν είναι γνωστό τι υπάρχει. Κανείς δεν έχει σίγουρη γνώση για αυτόν. Η ατμόσφαιρα είναι ομιχλώδης, τα κύματα πολύ δυνατά, οι κίνδυνοι μεγάλοι, τα τέρατα τρομακτικά και οι άνεμοι γεμάτοι από καταιγίδες. Υπάρχουν πολλά νησιά, μερικά από τα οποία είναι κατοικημένα και άλλα βυθισμένα. Κανένας θαλασσοπόρος δεν τα προσεγγίζει αλλά τα παρακάμπτει πλέοντας κοντά στις ακτές τους”. Στην περιγραφή του αυτή, είναι εύκολο να καταλάβουμε πως οι πηγές από τις οποίες ο Αλ Ιντρίσι άντλησε γνώσεις, ήταν κυρίως από ναυτικούς που είχαν πλεύσει στις ακτές της Ιβηρικής Χερσονήσου και του Μαρόκου που βρίσκονται στην μεριά του Ατλαντικού, και από θρύλους. 

  Μια άλλη αναφορά του Αλ Ιντρίσι, έχει να κάνει με μια ομάδα Μουσουλμάνων Ιβήρων εξερευνητών που απέπλευσαν από την Λισσαβόνα προς τον άγνωστο ωκεανό για να μάθουν που τελείωνε και τι υπήρχε σε αυτόν. Κατά την πλεύση τους, αντίκρισαν μία θάλασσα καλυμμένη από φύκια την οποία δεν διέπλευσαν. Άλλαξαν πορεία και συνέχισαν μέχρι που έφτασαν σε ένα ακατοίκητο νησί γεμάτο από πρόβατα.  Κατά την συνέχεια του ταξιδιού εντόπισαν ένα ακόμη νησί στο οποίο υπήρχαν καλλιεργούμενα χωράφια. Καθώς το πλησίαζαν, τους περικύκλωσαν οι βάρκες των ιθαγενών, τους αιχμαλώτισαν και τους μετέφεραν σε ένα χωριό. Οι ιθαγενείς, περιγράφονται ως ερυθρόδερμοι, χωρίς πολλές τρίχες στο σώμα τους, με ίσια μαλλιά και ψηλό ανάστημα, ενώ οι γυναίκες αναφέρονται ως εξαιρετικά όμορφες. Μετά από λίγες μέρες, εμφανίστηκε κάποιος στο νησί που τους μίλησε Αραβικά και τους ρώτησε από πού ήρθαν. Εκείνοι του απάντησαν και τότε ο αρχηγός των ιθαγενών διέταξε να τους επιστρέψουν προς την κοντινή ήπειρο όπου οι Μουσουλμάνοι Εξερευνητές, έκπληκτοι είδαν να τους υποδέχονται Βέρβεροι.

  Η θαλάσσια επιφάνεια από φύκια στην οποία βρέθηκαν οι μουσουλμάνοι εξερευνητές, ήταν η Θάλασσα των Σαργασσών. Η Θάλασσα των Σαργασσών, αρχίζει δυτικά από το Αρχιπέλαγος των Αζορών και φτάνει μέχρι τις Βερμούδες. Τα όρια της, βρίσκονται εντός του κυκλικού ρεύματος του Βόρειου Ατλαντικού. Όπως μαρτυρά το ίδιο το όνομα της, στην επιφάνεια της εμφανίζονται συχνά φύκια τα οποία καταλήγουν και παραμένουν εκεί από τα γύρω ρεύματα καθώς στην συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή, τα νερά είναι στάσιμα και συνήθως επικρατεί άπνοια. Η ονομασία αυτής της θαλάσσιας περιοχής δόθηκε αργότερα από τους Πορτογάλους ως “Mar do Sargaço” από το λατινικό Sargassum που σημαίνει φύκι. Οι Μουσουλμάνοι εξερευνητές, έχοντας βρεθεί στην άπνοια της (κατά τον τρόπο που βρέθηκε και ο Κολόμβος στο πρώτο του ταξίδι προς την Αμερική), αποφάσισαν να αλλάξουν πορεία και να πλεύσουν ανατολικά για να βρεθούν και πάλι σε περιοχή που πνέουν άνεμοι. Κατά την πλεύση τους, προφανώς η πορεία τους εκτρέπονταν νοτιότερα λόγω του ρεύματος των Καναρίων (να σημειωθεί πως η πυξίδα δεν είχε ανακαλυφθεί ακόμα από τους μεσογειακούς πολιτισμούς). Το νησί που εντόπισαν με τα πρόβατα αλλά και το νησί στο οποίο τους αιχμαλώτισαν οι ιθαγενείς, ήταν στα Κανάρια Νησιά. Τα στοιχεία που αποκλείουν την άφιξη των μουσουλμάνων στην Αμερική είναι πως στην προκολομβιανή Αμερική δεν υπήρχαν πρόβατα καθώς εκείνα έφτασαν στην ήπειρο με τους ευρωπαίους. Το ερυθρό δέρμα και τα ίσια μαλλιά των ιθαγενών μπορεί να είναι χαρακτηριστικά των Ινδιάνων, είναι όμως και των ιθαγενών Γκουάντσε οι οποίοι όντως είχαν ψηλό ανάστημα σε αντίθεση με τους Ινδιάνους που είχαν χαμηλό. Οι Μαυριτανοί, σίγουρα είχαν επισκεφθεί και νωρίτερα τα Κανάρια, γι' αυτό και βρήκαν κάποιον να μιλά Αραβικά. Και φυσικά, η κοντινή ήπειρο που ο αρχηγός των ιθαγενών διέταξε να μεταφερθούν, ήταν η Αφρική. 



   Οι ιστορικές αυτές καταγραφές, κατά καιρούς, έχουν δώσει “τροφή” σε διάφορες θεωρίες περί ανακαλύψεως της Αμερικής από τους Μουσουλμάνους κυρίως στον Αραβικό και τον ευρύτερο Μουσουλμανικό Κόσμο, συμπαρασέρνοντας μάλιστα, προσφάτως, και τον ηγέτη μεγάλης γειτονικής μας χώρας. Οι Μαυριτανοί, λόγω της γεωγραφικής τους θέσης, πράγματι έπλευσαν προς τον Ατλαντικό Ωκεανό για να τον εξερευνήσουν. Αναλύοντας τις ιστορικές αναφορές αλλά και τις ναυπηγικές και ναυτικές ικανότητες τους, φαντάζει εξαιρετικά δύσκολο να έφτασαν μέχρι τις ακτές της Αμερικής. Ακόμα όμως και αν αυτό έχει συμβεί είτε από τύχη είτε από κάποιο ταξίδι που δεν καταγράφηκε, η Αμερική παρέμεινε άγνωστη για τον υπόλοιπο Κόσμο αλλά όπως φαίνεται και από τις καταγραφές τους, και για τους ίδιους. Έτσι, δεν μπορεί να υφίσταται θέμα περί ανακαλύψεως της Αμερικής από τους Μουσουλμάνους πριν από τα ταξίδια του Κολόμβου. 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου